Джорж Cтайнер — філосаф, перакладчык, літаратуразнавец, паліглот і асоба, якая ўвасабляе вобраз класічнага еўрапейскага інтэлектуала. Ён нарадзіўся ў Парыжы ў 1929 годзе - у 1940 годзе яго сям'я эмігравала ў ЗША, перад самым нямецкім уварваннем у Францыю.

Выпускнік Чыкагскага і Гарвардскага ўніверсітэтаў. Выкладчык і прафесар шматлікіх еўрапейскіх і амерыканскіх універсітэтаў. Аўтар больш за дзесяць кніг па літаратуры, філасофіі і эстэтыцы. Яго, мабыць, самая вядомая праца «Мова і цішыня» (1967) прадстаўляе нам глыбокі аналіз еўрапейскіх музычных, літаратурных і філасофскіх твораў ад Антычнасці да сучаснасці.

У гэтым творы ён па-новаму і радыкальна ставіць пытанні аб ідэнтычнасці Еўропы — чым з'яўляецца сучасная Еўропа ў культурным сэнсе? Ці ёсць каштоўнасці і прынцыпы, якія працягваюць натхняць еўрапейцаў? Ці можна вылучыць выразныя маркеры, якія характарызавалі б сучаснага еўрапейца?

Джорж Стайнер. Ідэя Еўропы

Еўропа складаецца з кавярняў, cafés. Яны разлягаюцца ад улюбёнай кавярні Пэсоа ў Лісабоне да кафэ Адэсы, населеных прывідамі крымінальнікаў Ісака Бабеля. Цягнуцца ад кавярняў Капенгагена, праз якія К’еркегор праходзіў падчас сваіх засяроджаных шпацыраў, да столікаў Палерма. Няма ранніх і ясных сведчанняў пра café ў Маскве, якая ўжо ёсць прыгарадам Азіі. Зусім няшмат у Англіі, пасля некаторай моды ў васемнаццатым стагоддзі. Няма іх у Паўночнай Амерыцы па-за межамі франка-каталіцкага выступу ў Новым Арлеане. Намалюйце мапу кавярняў і ў вас будзе адзін з сутнасных маркераў ідэі Еўропы.

Кавярня ёсць месцам для спатканняў і змоваў, інтэлектуальных дыскусій і плётак, для звычайнага тулягі (flâneur) альбо паэта ці метафізіка са сваім нататнікам. Яна адкрыта для ўсіх, але гэта таксама клуб, таемная супольнасць, дзе паўстаюць палітычныя альбо мастацка-літаратурныя ідэі і аўтарытэты. Кубак кавы, шклянка віна, гарбата з ромам даюць вам прастору, у якой можна працаваць, марыць, гуляць у шахматы альбо проста грэцца ўвесь дзень. Гэта супольнасць духу і прытулак бяздомных. У Мілане Стендаля, у Венецыі Казановы, у Парыжы Бадлера, у кавярнях месцілася тое, што было тады палітычнай апазіцыяй, падпольным лібералізмам.

Тры галоўныя кавярні у імперскай і міжваеннай Вене сталі агорай, месцам красамоўства і суперніцтва для канкуруючых школ эстэтыкі і палітычнай эканоміі, псіхааналізу і філасофіі. Тыя, хто хацелі сустрэць Фройда або Карла Крауса, Музіля або Карнапа, дакладна ведалі, у якім café паглядзець, за якім столікам заняць сваё месца. Дантон і Рабесп’ер сустракаюцца апошні раз у Пракопе. Калі ў жніўні 1914 года згасае святло у Еўропе, Жарэса забіваюць у кафэ. У кавярні Жэневы Ленін піша свой трактат аб эмпірыякрытыцызме і гуляе ў шахматы з Троцкім.

[…]

Еўропа там, дзе ёсць месца хадзе. Гэта галоўнае. Картаграфія Еўропы ўзнікае са здольнасцяў чалавечых ног, іх уяўных даляглядаў. Еўрапейцы праходзілі свае тэрыторыі ад дома да дома, ад вёскі да вёскі, ад горада да горада. Часцей за ўсё гэта прастора, падлеглая чалавеку, яе можа адолець пешы падарожнік, пілігрым да Кампастэлы, вандроўца, самотны альбо ў сяброўскай кампаніі. Ёсць бязводныя месцы, забароненыя зоны; ёсць балоты; альпійскія ўзвышшы. Але ніводнае з іх не будзе канчатковай перашкодай. У Еўропе няма ані Даліны Смерці, ані Амазоніі, ані глухіх кутоў, непраходных для падарожніка.

[…]

Вуліцы і плошчы, якія праходзяцца мужчынамі, жанчынамі, дзецьмі у Еўропе, названыя імёнамі незлічонай колькасці дзяржаўных дзеячаў, вайсковых герояў, паэтаў, мастакоў, кампазітараў, навукоўцаў і філосафаў. Гэта мой трэці параметр. Падчас майго ўласнага дзяцінства ў Парыжы я мусіў шматкроць наведваць вуліцу Ла Фантэна, Плошчу Віктара Гюго, мост Анры IV, вуліцу Тэафіля Гацье. Вуліцы вакол Сарбоны названы ў гонар высокіх майстроў сярэднявечнай схаластыкі. Яны ганаруюць таксама Дэкарта і Агюста Конта. Калі ў Расіна ёсць свая вуліца, мусіць быць і ў Карнэля, Мальера, Буало. Тое ж самае тычыцца нямецкамоўнага свету, у якім незлічонае мноства плошчаў Гётэ і вуліцаў Шылера, сквераў Моцарта альбо Бетховена.

Еўрапейскія школьнікі і гарадчукі жывуць у прасторы, у якой гучыць рэха гістарычных, інтэлектуальных, мастацкіх і навуковых дасягненняў. Вельмі часта вулічны знак адсылае не толькі да знакамітага (альбо не вельмі) імя, але мае адпаведныя даты і кароткае апісанне. Такія гарады, як Парыж, Мілан, Фларэнцыя, Франкфурт, Веймар, Вена, Прага ці Санкт-Пецярбург – гэта жывыя летапісы. Чытаць іх вулічныя шыльды — як гартаць нядаўняе мінулае. І гэты працэс ніколі не спыняецца. Плошча Сен-Жэрмен стаецца плошчай Сартр-Бавуар. У Франкфурце з’яўляецца плошча Адорна. У Лондане сярод безлічы блакітных дошак, што пазначаюць дамы, у якіх жылі сярэднявечныя, рэнесансныя або віктарыянскія пісьменнікі, мастакі, навукоўцы-прыродазнаўцы, мы знаходзім і тыя, што ўшаноўваюць літаратараў з Блумсберы і мадэрністаў.

[…]

Гэта толькі кавалак эсэ, цалкам яго можна прачытаць на сайце Abdziralovic

Subscribe now

З красавіка 2024 года ў Martinique (валодае ім кампанія “РэстДырэкт”) - новыя ўладальнікі:

• Кацярына Аляксееўна Лойка

• Наталля Леанідаўна Лазар

Яны прыйшлі на змену бізнесмену Аляксею Лойку (заснаваў сетку піраговых "Штолле", быў саўладальнікам буйнога рытэйлера "Мостра-груп") і старшыні праўлення групы "Сквірэл" Дзмітрыю Лазару.

Таксама малавядома, але Аляксей Лойка стаяў ля вытокаў Cafe de Luxe на месцы якога з'явіўся Martinique. А Дзмітрый Лазар быў сярод апошніх саўладальнікаў Cafe de Luxe.

Новай дырэктаркай стала Святлана Сцяцкая. Раней яна ўзначальвала кампанію "Вакал індастрыт", сярод сузаснавальнікаў якой значыўся Сяргей Шэйман — сын Віктара Шэймана, “правай рукі” Лукашэнкі. Кампанія валодае караоке-барам Jel'sa на Нямізе.

Трохі перадгісторыі. 16 снежня 2020 года ўсе (на той момант ужо былыя) праекты рэстаратара Пракоп'ева закрыліся.

Cafe de Luxe належала тады кампаніі "Экзотык-Груп". Сярод уласнікаў лічыліся Дзмітрый Лазар (33,3%), Алена Афанасьева (33,4%) і Вікторыя Другачонак (33,3%).

Сваю долю Вадзім Пракоп'еў прадаў у чэрвені 2020 года на фоне канфліктаў з уладамі (у першую чаргу з-за імпатэнцыі ўладаў у дапамозе бізнесу, які пацярпеў ад наступстваў эпідэміі COVID-19).

Блогер Какабай у сакавіку 2021 г. пісаў, што рэстаран “Bistro de Luxe” і бар “Тапас” адыдуць “па загаду зверху” кіраўніце асацыяцыі рэстаратараў і прыхільніцы Лукашэнкі Наталлі Садоўскай. Наталля вядзе бізнэс з мужам сястры жонцы сярэдняга сына Лукашэнкі. “Капучынатар” пісаў пра гэта раней.

Пракоп'еў супрацоўнічаў з сям'ёй Садоўскіх, разам з імі стварыў News Cafe, Grand Cafe і начны клуб Blondes and Brunettes. Але ў 2015 годзе яны адзін аднаго на струках пакаталі і пасля гэтага разышліся. Тады рэстаратар заяўляў, што засяродзіцца на Bistro de Luxe і Tapas Bar. У траўні 2020 года Пракоп'еў прызнаўся, што канфлікт з партнёрамі па News Cafe і Grand Cafe усё яшчэ існуе.

Але перадачы Садоўскай не адбылося. На месцы Tapas адкрылася ўстанова Old Town ад Мінскага абласнога спажывецкага саюзу. Але, кажуць, што яна там не прыжылася і будзе на гэтым месцы нешта іншае.

У канцы 2021 года на месцы Bistro de Luxe і Pelican адкрыўся "Martinique". Змены былі мінімальна-касметычнымі, нават сацсеткі ўстанова пераняла ў сваіх папярэднікаў.

The Village пісаў, што “многое в бистро осталось на своих местах: те же столики с резными ножками и стулья с перекладинами, такие же лампочки по периметру окон, даже тарелки с голубой каемкой почти такие же, как были, только без слов Bistro de Luxe. И в оформлении меню можно найти похожие виньетки, как были раньше”.

І яшчэ: “интерьер остался непоруганным. Та же курилка, напоминающая поездку в «Восточном экспрессе», картины Адама Глобуса, правильное освещение”.

З 2021 года кампанія "РэстДырэкт", якая валодае барам і брасеры "Martinique", змяніла некалькі ўладальнікаў. Праз серыю ноўнэймаў фірма перайшла да Лазара і Лойкі ў верасні 2023, а ўжо ў красавіку 2024 тыя перадалі ўстанову сваім сваякам.

Невядома ці апошнія гэта ўладальнікі. Будзем сачыць за сітуацыяй.

Дзякуй, што дачыталі. Калі вам ёсць што нам распавесці — пішыце нам на пошту — cappuccinator@proton.me

Сёння я хачу вам расказаць пра мінскую рэстарацыю “Animal Farm”. Гэтым рэстаранам валодаюць сузаснавальнікі "Сінезіс". Нагадаю вам, хто гэта такія.

“Сінэзіс” распрацавала сістэму распазнавання асобаў Kipod, на аснове якой беларускія ўлады замовілі ў кампаніі распрацоўку “Рэспубліканскай сістэмы маніторынгу грамадскай бяспекі”. У 2020 годзе гэтая сістэма прымянялася для ідэнтыфікацыі пратэстуючых. Вядомы як мінімум адзін публічны кейс выкарыстання сістэмы ў рэпрэсіях — затрыманне актывіста-анархіста Міколы Дзядка.

Пасля падзей 2020 года кампанія і яе сузаснавальнік Аляксандр Шатроў патрапілі пад міжнародныя санкцыі. У 2023 годзе яны прайгралі суды ў ЕС, дзе спрабавалі аспрэчыць рашэнні па санкцыях.

Але вернемся да рэстарана. Ён належыць кампаніі "Ору Эл", якой валодаюць два чалавекі — Дзмітрый Швядко і Пётр Шатроў.

■ Дзмітрый Швядко — фігуруе ў шэрагу кампаній групы "Сінезіс" як саўладальнік або дырэктар.

■ Пётр Шатроў — брат Аляксандра Шатрова, таксама ўдзельнічаў у заснаванні і кіраванні “Сінэзісам”.

Дарэчы сам Аляксандр Шатроў — былы саўладальнік рэстарана.

Спачатку рэстаран адкрыўся ў 2017 годзе на вуліцы Платонава і першыя часы ён быў зачынены для масавай публікі — туды пускалі толькі супрацоўнікаў IT-кампаній, якія працавалі ў бізнес-цэнтры побач. Толькі праз год рэстаран адкрылі для усіх.

У 2021 годзе стваральнікі адкрылі яшчэ адну ўстанову — аднайменнае буланжэры-бістро па адрасе Мельнікайтэ, 9. Шэф-повар устаноў — Антон Каленік.

Але, канешне, справа не толькі ў распрацоўцы для ўладаў сістэмы сачэння за беларусамі.

"Сінезіс" і Шатроў таксама звязаны з набліжаным да Лукашэнкі бізнесменам — Аляксеем Алексіным. І размова не пра прывідныя сувязі — кампаніі Алексіна і яго жонка ўваходзілі ў склад уладальнікаў некалькіх кампаній групы "Сінезіс".

Пра гэта я падрабязна распісваў яшчэ ў 2020 годзе на "Еўрарадыё".

Цытата адтуль (актуальна на 2020 год):

“Калі гаворка заходзіць пра кампанію ТАА "Сінезіс", звычайна згадваюцца трое яе ўладальнікаў: браты Аляксандр і Пётр Шатровы, а таксама Мікалай Пціцын. Але ім належыць не ўся кампанія. Крыху больш як 25% долі ў суме валодаюць Іна Алексіна (0,06%) і кампанія "Энерга-Оіл-Інвест" (24,99%).

Кампаніяй "Энерга-Оіл-Інвест", у сваю чаргу, валодаюць Іна і Аляксей Алексіны. Гэта не адзіная юрыдычная асоба ў групе кампаній Synesis, звязаная з парай Алексіных.

У 2018 годзе ў Беларусі з'явіўся нацыянальны аператар маніторынгу транзітных перавозак. Для новага кірунку працы стварылі гандлёвую марку — "БНГарант", якая належыць ТДА "Белнафтагаз". Трыма гадамі раней пастановай урада кампанія "Белнафтагаз" стала нацыянальным гарантам забеспячэння выплаты мытных пошлін і падаткаў.

ТДА "Белнафтагаз" вядомая як аператар аптовага гандлю нафтапрадуктамі і бенефіцыярны ўладальнік ЗАТ "МТБанк". 40% долі кампаніі валодае Іна Алексіна, астатнімі 60% — яе муж Аляксей Алексін. Пра гэта сказана на сайце банка ў раздзеле акцыянераў.

У тым самым 2018 годзе была зарэгістраваная новая "дачка" кампаніі Synesis — ТАА "Сінезіс Стыгма", створаная адмыслова для работы над сістэмай маніторынгу міжнародных транзітных перавозак. Кампанія распрацавала ўласную платформу для электроннага пламбавання фур і кантролю стану і месцазнаходжання транзітных грузаў.

Пціцын і браты Шатровы разам валодаюць 25% долі "Сінезіс Стыгма". Астатнія 75% — у кампаніі "Белнафтагаз", якой, нагадаем, валодаюць Аляксей і Іна Алексіны”.

Дарэчы, сам Аляксей Алексін таксама патрапіў пад санкцыі і ў 2023 годзе таксама прайграў суд у ЕС па аспрэчванні санкцый.

Дзякуй, што дачыталі. Калі вам было цікава — падзяліцеся тэкстам з сябрамі. Буду вельмі ўдзячны.

Share

Калі вам ёсць што распавесці — пішыце на email — cappuccinator@proton.me ці мне ў асабістыя ў тэлеграм.

Пытанне, якім я задаўся напачатку года:

Улады сапраўды вырашылі нацыяналізаваць былы McDonald's?

Выходзіць, што так.

Выявілася, што яшчэ восенню 2023 года Дзяржаўны камітэт маёмасці падаў пазоў у Эканамічны суд Мінска з мэтай "адціснуць" кампанію "КСБ Віктары Рэстараны", якая кіруе фастфуд-сеткай у Беларусі. Дагэтуль кампаніяй валодала сінгапурская KSB VICTORY RESTAURANTS PTE. LTD.

Чамусьці кастрычніцкае рашэнне мінскага суда прыбрана з банка дадзеных судовых пастаноў. Аднак, у “капучынатара” аказалася на руках гэтае рашэнне. Прыводжу яго цалкам:

10.10.2023

Решение

Руководствуясь ст.ст. 133, 190-194, 202, 204 Хозяйственного процессуального кодекса Республики Беларусь,

РЕШИЛ:

Заявление Государственного комитета по имуществу Республики Беларусь – удовлетворить.

Изъять безвозмездно торгово-производственное унитарное предприятие «КСБ Виктори Рестораны» у компании KSB VICTORY RESTAURANTS PTE. LTD. (Республика Сингапур).

Передать торгово-производственное унитарное предприятие «КСБ Виктори Рестораны» в собственность Республики Беларусь в лице Государственного комитета по имуществу Республики Беларусь.

Взыскать с компании KSB VICTORY RESTAURANTS PTE. LTD. (Республика Сингапур) в доход республиканского бюджета 740 белорусских рублей государственной пошлины за рассмотрение дела.

После вступления решения в законную силу выдать судебный приказ.

Решение суда в части изъятия и передачи имущества подлежит немедленному исполнению.

Решение суда может быть обжаловано в апелляционную инстанцию экономического суда города Минска в течение 15 дней с момента его принятия в порядке, установленном ст.ст. 207, 267-270 Хозяйственного процессуального кодекса Республики Беларусь.

Решение в соответствии с абз.4 ч.5 ст. 193 Хозяйственного процессуального кодекса Республики Беларусь составлено с мотивировочной частью.

Судья К.В.Скурчинская

У лістападзе 2023 была апеляцыя ў тым жа Эканамічным судзе Мінска, вынік — рашэнне ад 10 кастрычніка пакінута без зменаў. Але судовая гісторыя на гэтым не заканчваецца. І ўладальнікі сеткі ідуць у апошнюю інстанцыю — Вярхоўны суд.

10 студзеня 2024 года там "вырашаўся" лёс былога McDonald's’а ў Беларусі (а цяпер сеткі Mak.by). Пасяджэнне было закрытае, а рашэнне суда да гэтага часу не апублікавана ў базе дадзеных судовых пастаноў. Там прысутнічае толькі файл з трохкроп'ем. Дакладна такі ж і ў рашэнні ад 10 кастрычніка Мінскага эканамічнага суда.

Я напісаў у Вярхоўны суд пра “памылковы” файл у базе дадзеных. Але не разлічваю, што яны нешта паправяць. Што тычыцца рашэння Вярхоўнага суда, то я не сумняваюся, што ён пакінуў вердыкт без зменаў.

Што гэта значыць?

Верагодна, у хуткім часе афіцыйна адбудзецца змена ўладальніка і ў базе юрыдычных асоб мы ўбачым, што ўладальнікам стаў Дзяржкаммаёмасці.

Па інфармацыі Еўрарадыё агульны кошт сеткі ацэньваецца ў 3,75 млн долараў. У 2022 годзе чысты прыбытак кіруючай кампаніі склала 4,1 млн рублёў. Каму ж дастанецца гэты ласы кавалачак?

Ад McDonald's да Mak.by

Што увогуле адбывалася апошнія гады з вядомай фастфуд-сеткай у Беларусі? У лістападзе 2022 года на фоне вайны ва Украіне McDonald's абвясціў, што сыходзіць з беларускага рынку. Спачатку было абвешчана, што месца зойме расійская сетка "Вкусно — и точка", але нешта пайшло не так.

“Мы согласились и даже успели подписать соглашение о сотрудничестве и отгрузить часть продукции. Но в силу определенных обстоятельств Беларусь в итоге пошла по другому пути, в Минске решили создавать свой собственный бренд, который не будет иметь никакого отношения ни к России, ни к „Вкусно — и точка“, ни к каким-то другим российским франшизам. Соглашение о сотрудничестве мы расторгли”, — объяснил генеральный директор сети “Вкусно — и точка” Олег Пароев.

Што ж здарылася? Планавалася, што рэстараны пад расійскім брэндам пачнуць працаваць з 22 лістапада, але ўсяго за пару дзён да гэтага пра McDonald's узгадаў Аляксандр Лукашэнка, які заявіў, што гэта "ужо наша прадпрыемства".

У снежні 2022 года “Наша Ніва” са спасылкай на свае крыніцы заявіла, што даглядаць сетку былога McDonald's’а паставілі аднаго з набліжаных бізнесменаў — Аляксея Алексіна.

А вясной 2023 года нарэшце быў прыдуманы і абвешчаны новы брэнд. Пасля доўгіх мазгавых штурмаў была крышталізавана новая назва — Mak.by. З гэтага моманту запусціўся працэс рэгістрацыі мноства таварных знакаў.

Дык а хто валодаў былой сеткай McDonald's у Беларусі?

Кампаніяй “КСБ Віктары Рэстараны” валодае сінгапурская юрасоба KSB VICTORY RESTAURANTS PTE. LTD. Яна належыць яшчэ двум кампаніям — 90% у RAPID FOOD HOLDING PTE. LTD. і 10% у SENGERMEN PTE. LTD.

Уладальнікам першай значыцца вядомы бізнесмен з Казахстана Кайрат Баранбаеў. Уладальніца другой дырэктарка сеткі McDonald's у Беларусі Вікторыя Данько.

Кайрат Баранбаеў звязаны з сям'ёй першага прэзідэнта Казахстана Нурсултана Назарбаева. Яго дачка замужам за ўнука Назарбаева (унук загінуў пры дзіўных абставінах).

У 2022 годзе, калі пад шумок масавых пратэстаў у Казахстане пачалі прыбіраць стаўленікаў і фаварытаў Назарбаева, Баранбаеў трапіў пад крымінальны пераслед. У 2023 годзе ён быў асуджаны на восем гадоў. Яму прыйшлося "добраахвотна" перадаць ва ўласнасць дзяржавы актывы на суму больш за 90 млрд тэнге (каля 180 мільёнаў еўра).

Аднак, сярод іх не было яго кампаніі, якая авалодала Макдональдсам у Беларусі. Згодна з актуальнай выпіскай з сінгапурскага рэестра — Баранбаеў да гэтага часу адзіны ўладальнік кампаніі RAPID FOOD HOLDING PTE. LTD.

У лістападзе 2023 года паведамлялася, што бізнесмен выйшаў на волю - яму змянілі меру пакарання з пазбаўлення волі на абмежаванне волі. Па сутнасці яго адправілі на "хатнюю хімію". Вось ён напэўна здзівіўся, калі даведаўся што ўлады Беларусі вырашылі “адціснуць” яго бізнес.

Дзякуй, што прачыталі. Калі вам спадабалася — вы можаце параіць падпісацца на “капучынатар” сваім сябрам ці на наш Instagram.

У гэтым месяцы “капучынатар” доўга не выходзіў, бо я быў заняты запускам новага расследавальніцкага выдання “Бюро”, дзе я сярод сузаснавальнікаў. Асноўныя тэмы нашых расследаванняў: карупцыя, абыход санкцыяў, бязладдзе ўладаў у сацыялцы і сферы аховы здароўя. На нас можна падпісацца ў тэлеграм ці Інстаграм.

Сённяшні наш выпуск па запыту аднаго з чытачоў. Першапачаткова мы планавалі іншую тэму на снежань, але да нас звярнуліся і мы вырашылі адказаць на пытанне, якое цікавіць чалавека.

Наш чытач звярнуў увагу на мінскага мадэльера Ягора Кірычэнку, які валодае бізнесам па пашыве адзення ў Беларусі. Ягор праз сетку кампаній валодае некалькімі атэлье і магазінамі адзення ў Мінску. Адно з іх атэлье Kiko Richen на праспекце Незалежнасці, другое Bonjour на праспекце Пераможцаў.

Качанава і дзяржзаказы

У дзяржаўнай прэсе Ягор з'явіўся ў студзені 2023 года. У публікацыі "СБ" ён распавядае як яму дапамагла Качанава падоўжыць арэнду памяшкання і наогул "выратавала бізнес". Пасля ён становіцца героем спецпраекту СТВ.

“— Бизнес семейный, я в него влился шесть лет назад. Со временем запустили собственное производство, вкладывали все ресурсы и возможности в развитие бренда, сняли это помещение. Работа шла хорошо. Однако в декабре мы получили уведомление о досрочном расторжении договора аренды.

С местными властями вопрос решить не удалось, поэтому Кириченко записался на прием к Наталье Кочановой.

— Вопрос был решен супербыстро, в течение двух недель. Договор продлили на три года”.

І ў тым жа 2023 годзе кампаніі Кірычэнкі раптоўна пачынаюць атрымліваць дзяржаўныя заказы, прычым усё – як закупка з адной крыніцы. Па нашых прыкладных падліках яны атрымали дзяржзаказаў толькі ў 2023 годзе на суму ў 140 тысяч рублёў. Пры гэтым дзяржзаказы атрымліваюць як яго кампаніі, так і ён сам як ІП.

Адзін з самых буйных дзяржзаказаў — сукенкі для ўдзельніц "Міс Беларусь-2023". Па паведамленнях той жа прэсы гэтыя сукенкі потым удзельніцам падарыла адміністрацыя Лукашэнкі.

“Сейчас Егор Кириченко - владелец самого большого в стране салона-ателье по пошиву платьев для особого случая. Среди его клиенток - Ольга Бузова, Ирина Дорофеева, Анна Благова, а теперь еще и финалистки "Мисс Беларусь". Сшитые здесь дизайнерские наряды красавицы получили в подарок от Президента”.

Рабіў ён сукенку і для пераможцы "Міс Беларусь-2023" для конкурсу "Міс Еўропа Кантыненталь".

Mon Nom

Імя Ягор Кірычэнка вы можаце сустрэць і ў навінах пра адкрыццё кафэ Mon Nom (таксама вядомага як “кафэ з русалкамі”) на Трактарным у Мінску. Ці той самы гэта чалавек?

Так, сапраўды, Ягор быў сярод сузаснавальнікаў кафэ. Але нядоўга. Паводле афіцыйных дакументаў ён пакінуў праект у сакавіку 2020 года. Па нашай інфармацыі ён вырашыў сканцэнтравацца на сваім бізнесе — вясельных сукенках і пашыве адзення пад замову.

А што варшаўскі “Mon Nom”? Кірычэнка ўдзельнічае? Не. Яго адкрывае цяперашняя ўладальніца мінскай кавярні Алена Нікіціч і яе бізнес-партнёрка Лізавета Дзенісюк. Ягора Кірычэнкі сярод саўладальнікаў няма.

Кампаніі для каламутнага бізнесмена

У ходзе рысёрча па Ягору Кірычэнку, мы знайшлі некалькі яго былых кампаній (створаных у 2022 годзе), якія былі перададзены (прададзены?) нейкаму Давіду Рэвазавічу Чытаю.

Гэта кампаніі “Еком-инвест” і “"Бон Торг”. Будзьце ўважлівыя, калі перасячэцеся з імі.

Бо гэты Давід Чытая вельмі цікавы персанаж. Яго прыхільнікі нават стварылі асобны сайт пра яго, дзе захапляюцца яго "крышталёвай сумленнасцю".

Ну а калі адкінуць жарты ў бок, то Давід Чытая ашуканец і нам застаецца толькі здагадвацца, што яго звязвае з Ягорам Кірычэнкам.

Але прайшло два гады і я вырашыў ізноў пацікавіцца хто ж зараз валодае ўстановамі Луневіча, пасля таго як ён быў вымушаны прадаць свае долі.

"Страта ўстаноў"

Гісторыя з "продажам" устаноў Луневіча пачалася ў лістападзе 2020 года, неўзабаве пасля так званага "Народнага ўльтыматуму".

За адзін дзень дзяржаўныя службы закрываюць усе праекты Луневіча на Кастрычніцкай. Не пашанцавала і рэстарану Simple на Свярдлова, які арандаваў памяшканні на Фабрыцы-кухні ў кампаніі Пефціева.

12 лістапада рэстаратар Улад Луневіч аб'яўляе, што закрывае ўсе праекты. А 16 лістапада пакідае Беларусь. Але не хвалюйцеся, гэта ў яго ненадоўга.

Заменнікі Луневіча

Усяго праз некалькі тыдняў пасля ад'езду рэстаратара яго ўстановы зноў адкрываюцца, але ўжо пад іншымі назвамі. Усе праекты атрымалі ўмоўныя назвы "Кафэ 1", "Кафэ 2", "Кафэ 3" і гэтак далей.

Сам рэстаратар афіцыйна паведамляе, што ён прадаў свае долі ў кампаніі "Абіус" і больш не мае дачынення да праектаў. І сапраўды, паводле дадзеных ЕГР двое саўладальнікаў — Уладзіслаў і Анатоль Луневічы прадалі свае долі у кампаніі.

Новымі ўладальнікамі сталі: Валянцін Паначэўны (айцішнік і сябар Луневіча), Маргарыта Глушакова і кампаньён рэстаратара Аляксандр Гарбачоў.

Падзел

Пасля продажу долі кампанія “Абіус” праіснавала нядоўга. Ужо ў студзені 2021 года яе далучыла іншая кампанія. А праектамі Луневіча сталі валодаць тры новыя юрасобы: “Аукаст” (Underdog, Дэпо №2), “Акастмі” (Лаўка, Дэпо №1, Enzo, Let it be) і “Авасэт” (Simple).

Кампаніяй "Аўкаст" валодаюць Аляксандр Гарбачоў і Валянцін Паначэўны.

Асноўным ўладальнікам "кастрычніцкіх" устаноў — кампанія "Акастмі" належыць: Маргарыце Глушаковай, Валянціну Паначэўнаму і Аляксандру Гарбачову (ён жа і дырэктар кампаніі).

Рэстаран Simple (цяпер Рэстаран №1) выдзелены ў асобную юрыдычную асобу. Цяпер ім валодае “Авасэт”. Валодаюць кампаніяй: Аляксей Свідрыцкі (шэф-кухар рэстарана), Арцём Хаміцэвіч (самелье ўсіх устаноў Улада Луневіча), Маргарыта Глушакова і Валянцін Паначэўны.

Але і ў такім выглядзе гэта ўсё праіснавала нядоўга.

Сёння

Сёння праектамі Луневіча валодаюць ужо чатыры кампаніі. Акрамя названых вышэй з'явілася "АМГ-Про", якой адышла пякарня Let it be, а кампаніяй аднаасобна валодае Аляксандр Гарбачоў.

У астатніх кампанія ж адбыліся змены ва ўласніках. Актывы вярнуліся ў сям'ю Луневічаў.

90% "Акастмі" адышлі Анатолю Луневічу, гэта бацька рэстаратара Улада Луневіча, астатнія 10% у Аляксандра Гарбачова.

"Аукаст" стаў належаць на 90% Алене Луневіч (маці Улада Луневіча) і на 10% Аляксею Свідрыцкаму.

Нягледзячы на тое што рэстаран Simple (ён жа Рэстаран №1) зачыніўся яшчэ ў 2021 годзе, кампанія "Авасэт" працягвае функцыянаваць. Цяпер 60% долі там належыць Алене Луневіч, астатнія 40% падзелены паміж астатнімі ўладальнікамі.

Так, афіцыйна Улад Луневіч больш не валодае сваімі праектамі. Аднак ён працягвае імі займацца, асвятляць іх дзейнасць і наведваць. Усё правільна, рэстаратар Улад Луневіч спакойна заязджае і выязджае з Беларусі, ніхто яго не пераследуе.

Дарэчы, пра бацьку рэстаратара.

Бізнес Анатоля Луневіча ў Расіі

Паводле дадзеных расійскай базы СПАРК - Анатоль Яновіч Луневіч саўладальнік чатырох кампаній у Расіі. Усе яны займаюцца вытворчасцю медыцынскага абсталявання.

Асноўны актыў — кампанія "Элта", займаецца вытворчасцю глюкаметраў. З 2019 па 2020 год кампанія атрымала ад Мінпрамгандлю Расіі 114 мільёнаў расійскіх рублёў бюджэтных субсідый, гэта каля 1,5 мільёна еўра. У 2020 годзе выручка кампаніі склала 35 мільёнаў расейскіх рублёў ці 485 тысяч еўра. Кампанія функцыянуе да гэтага часу.

Зусім нядаўна, у жніўні 2022 года Анатоль Луневіч разам з новымі партнёрамі стварыў яшчэ адну кампанію - "Терпен". Судзячы па ўсіх яна таксама будзе займацца глюкаметрамі.

Яго партнёры вельмі цікавыя людзі – яны валодаюць некалькімі кампаніямі, якія займаюцца асвятленнем будынкаў у Маскве. Так з 2022 па 2023 год яны выканалі дзяржкантрактаў на суму 252 мільёны расійскіх рублёў ці каля 3,6 мільёнаў еўра. Сярод іх кантрактаў: асвятленне будынкаў МДУ і Траццякоўскай галерэі, помніка 300 гадоў ваенна-марскому флоту РФ і іншыя.

Праглядаючы спіс кампаній у якіх фігураваў Аляксей Садавы, я заўважыў што ў адной з іх - ТАА "Вайнары" - сярод саўладальнікаў амаль паўтары гады была брытанская кампанія "Эрнап Трэйд ЛП". Малазначная дэталь, але я вырашыў пацікавіцца, што ж гэта за кампанія, і чым яшчэ ў Беларусі яна валодала.

Усяго я знайшоў чатыры кампаніі:

• ТАА "Кучына" — валодала таварнымі знакамі і барбершопамі FIRM і CUT. Ліквідавана ў 2023 годзе.

• ТАА "Інавайт Лаб" — кампанія займаецца інтэрнэт-маркетынгам і называе сябе "прадстаўніцтвам адной з вядучых рэкламных кампаній СНД" у гэтай сферы.

• ТАА "Кат энд Шэйв" — валодае барбершопам CUT на плошчы Свабоды.

• ТАА "Вайнары" — валодала барам "Невыносная лёгкасць быцця" і барбершопам Smoke & Mirrors.

Тры з чатырох кампаній наўпрост звязаны з праектамі Аляксея Садавога і яго партнёраў, і ў асноўным гэта барбершопы. Пытанне: навошта кампаніям, якія валодалі цырульнямі, брытанская юрыдычная асоба?

Нейкай публічнай інфармацыі пра дзейнасць "ЭРНАП ТРЭЙД ЛП" у Беларусі (ці недзе яшчэ) я не знайшоў. І вырашыў паглядзець, што ёсць у брытанскім рэестры юрыдычных асоб пра яе.

Брытанскі рэестр

У арыгінале кампанія называецца EARNUP TRADE LP, зарэгістраваная яна была ў Шатландыі. Кампанія была створана ў 2016 годзе і канчаткова ліквідавана ў 2021. У афіцыйных паперах фігуруюць іншыя дзве кампаніі, якія ўдзельнічаюць у яе стварэнні – гэта Monter Impex and Solter Management. Абедзве яны зарэгістраваны на Сейшэльскіх выспах.

Кампанія EARNUP TRADE афіцыйна знаходзілася па адрасе 101 Rose Street South Lane, Edinburgh – па гэтым жа адрасе зарэгістравана каля двух тысяч іншых SLP (Scotland Limited Partnership).

Гэта не звычайная юрыдычная асоба. Аказваецца, што шатландскія таварыствы з абмежаванай адказнасцю актыўна выкарыстоўваліся (і выкарыстоўваюцца) для вываду грошай, утойвання ўладальнікаў і ў іншых “шэрых” схемах.

Шатландскае выданне The Ferret у кастрычніку 2021 года апублікавала невялікае даследаванне пра гэтыя кампаніі:

“Гатовыя кампаніі ствараюцца і бяздзейнічаюць, а затым прадаюцца тым, хто шукае сабе юрыдычную асобу. Эксперты гавораць, што брытанскія законы і адсутнасць нагляду робяць краіну асабліва прыязнай да такой практыкі, асабліва да SLP у Шатландыі.

У справаздачы Transparency International за 2017 год гаворыцца, што толькі ў 2016 годзе было зарэгістравана больш SLP, чым за ўсе папярэднія гады разам узятыя з моманту увядзення SLP у 1907 годзе.

Падстаўныя фірмы могуць выкарыстоўвацца для абароны ананімнасці асоб, якія іх выкарыстоўваюць, і могуць выкарыстоўвацца па самых розных прычынах: ад ухілення ад выплаты падаткаў да адмывання грошай.

Transparency International выявіла, што 71 працэнт зарэгістраваных SLP кантраляваліся кампаніямі, якія базуюцца ў “сакрэтных юрысдыкцыях” – такіх краінах, як Сейшэльскія выспы, Беліз ці Панама, дзе інфармацыя пра уладальнікаў кампаній не з'яўляецца публічнай”.

Што з гэтага вынікае. З 2016 па 2019 год шатландская кампанія, якія часта выкарыстоўваюць у разнастайных шэрых схемах, была саўладальнікам шэрагу кампаній звязаных з Аляксеем Садавым і яго партнёрамі. Што яна там рабіла? Толькі яны і ведаюць. Калі вам вядома: пішыце мне на cappuccinator@proton.me.

Карупцыйны скандал ва Украіне

У канцы я б хацеў дадаць гісторыю, якая звязана не з EARNUP TRADE LP, а з іншай кампаніяй створанай Solter Management і Monter Impex.

Коратка гісторыя такая: зарэгістраваная ў Шатландыі кампанія Valton Group LP, размешчаная па адрасе 101 Rose Street South Lane у Эдынбургу, была заўважаная ў карупцыйным скандале ва Украіне ў 2017 годзе.

Праз сваю ўкраінскую кампанію яна купіла нерухомасць у Адэсе, а потым прадала яе гарадскім уладам у 46 разоў даражэй. Вось пра гэта пісаў The Herald. Ды і вы самі можаце пашукаць гісторыю суда над мэрам Адэсы - Труханавым па справе пакупкі комплексу завода «Краян».

Дзякуй, што прачыталі.

Падтрымаць праект можна праз падпіску на Patreon ці праз данат на Paypal (можна без акаунта, карткамі Visa & Mastercard)

Сам феномен злачняка не ўнікальны, у той ці іншай форме такія месцы прысутнічаюць паўсюль. Нягледзячы на сваю маргінальнасць, яны нярэдка з'яўляюцца кропкамі фармавання “багемы”. Работнікі розных культурных інстытуцый, ды і ўвогуле большая частка нашай культурнай і каля культурнай тусоўкі рэдка могуць пайсці ў дарагі бар.

Злачнякі, маргінальныя па сваёй прыродзе, становяцца важнымі культурнымі кропкамі. Найбольш вядомы прыклад такога месца - гэта Ц. (Цэнтральны).

Спалучаючы ў сабе розных людзей, ён нівелюе іх рознасць ператвараючы ў адзінае варыва якое прагне адпачынку, зносін і жартаў. Тут адбываецца лакальная карнавалізацыя, сатырычнае прагаворванне навін культуры, палітыкі і не толькі.

Гэтыя зборышчы і месцы нясуць у сабе элементы перфарматыўных дзеянняў, “кабарэ”, артыстычных і літаратурных кафэ. Там адбываюцца спантанныя чыткі новых тэкстаў, “перформансы”, абмеркаванне творчых ідэй. Высмейванне праблем і заган грамадства — краевугольны камень тутэйшых зносін.

Злачнякі – важная частка паўсядзённага гарадскога жыцця прадстаўнікоў маргінальнай культурнай багемы, журналістаў, сучасных мастакоў і артыстаў. Яны існуюць на разрыве паміж звычайнымі маргіналіямі і ўмоўна «творчымі» месцамі.

Памятаю як я ўпершыню зайшоў у бар у Доме Фота на Мяснікова. У іх быў ці то пераўлік, ці то нешта такое. Усё што яны маглі мне прапанаваць — гэта піва і гарэлачку пад гатовыя бутэрброды ў цэлафане. Так і не ўдалося паспрабаваць іх знакамітыя гарачыя бутэрброды.

Гэта было маленькае памяшканне з вялізнымі вокнамі. Уся мэбля — простыя крэслы са сталёвых дуг з перацягнутымі дэрмацінам сядзеннямі і сталы. Іх асноўная праблема была ў адсутнасці ўласнага асобнага ўваходу, які не дазваляў ім сур'ёзна разгарнуцца, будучы залежнымі ад працоўнага дня Дома Фота.

Трэція месцы Менска

Такія месцы — постсавецкі варыянт сацыякультурнага феномену "трэціх месцаў" па Ольдэнбургу. Або "трэція прасторы" па Гі Дэбору. Ідэальна прыдатныя для дрэйфу і псіхагеаграфіі. Часцей за ўсё без назваў ці назвы ў іх "народныя". Наведваюць іх у асноўным мясцовыя. Але ёсць і тыя, хто ў пошуках трэшу, эстэтыкі распаду і чаду куцяжа прыходзяць туды. Залётныя рабяты і аблюбаваўшыя гэтае месца прадстаўнікі багемы.

Трэцяе месца — гэта своеасаблівая нейтральная тэрыторыя, якая ўраўноўвае прастору, куды людзі могуць прыходзіць калі заўгодна і знаходзіцца там колькі заўгодна часу ў залежнасці ад іх жадання. Наведванне такіх месцаў з'яўляецца добраахвотным і свабодным і не залежыць ад эканамічных, палітычных, сацыяльных ці якіх-небудзь іншых фактараў.

Па атмасферы і ступені псіхалагічнага камфорту трэцяе месца падобна на першае - дом. Яно дае наведвальнікам блізкае па духу асяроддзе, праводзячы час тут чалавек здабывае душэўны спакой.

Так і злачняку, будучы з'явай нашай нізавой гарадской культуры, уласцівыя характарыстыкі "трэціх месцаў".

Крызіс і фінансавыя праблемы ставяць існаванне такіх месцаў пад пагрозу. Бо ўжо цяпер мы страцілі велізарную колькасць знакавых для гэтай культуры месцаў, якія практычна нідзе не захаваны.

Вядома, на іх месца прыходзяць іншыя. Злачнякі адкрываюцца на раёнах, і імкнуцца абжыцца тамака, пераймаючы новую візуальную эстэтыку. Але гэта ўжо іншы ўзровень, іншая эстэтыка і крыху іншы кантынгент.

Паглыбленне ў злачняк

Амаль ніхто ў Беларусі не займаўся даследаваннем злачнякоў, чарачных, дробных трэшавых “кнайпаў” і забягалавак. Ды і ўвогуле нейкім асэнсоўваннем іх існавання і знікнення, бо ў большасці сваёй калі і нехта і думае пра іх, то як пра “саўковаю спадчыну".

Для многіх злачнякі — з'ява сарамлівая. Бо “фу, жудасны барыжнік, дзе нейкія дэкласаваныя элементы бухаюць “беленькую” і запіваюць півам, закусваючы якім-небудзь вараным яйкам, ды і смярдзіць там”.

Але хіба вывучаць і пісаць трэба толькі пра рэчы "прыгожыя" і якія падпадаюць пад разуменне "прыўкраснага"?

Узяць хаця б бары ў раёне той жа Зыбіцкай ці Кастрычніцкай, у большасці сваёй знешні візуал і ўнутраны складнік — бессаромная калька з замежных узораў барнай культуры без спробы асэнсавання беларускага кантэксту. У мінскай барнай культуры вяршэнствуе амаль поўнае ігнараванне мясцовых праяў культуры піцейных месцаў.

Апісаннем сваіх лакальных злачнякоў займаліся аўтары ў самыя розныя часы. Успомніць хаця б тэкст літаратара і журналіста Ёзефа Рота пра берлінскія злачнякі 20-х: "Ночы берлінскага паўсвету". А калі браць больш свежыя прыклады, то вось гонза-рэпартаж у адным украінскім выданні пра Івана-Франкоўскія “генделиків”: “Хрестоносці нетверезості. Ґонзо-репортаж з франківських генделиків”.

Магчыма, праз асэнсаванне феномену злачнякоў і іх існаванне ў гарадской прасторы Мінска, мы б убачылі нейкае нараджэнне мясцовай гарадской культуры. Не калькаванай з іншых, а сваёй, якая вырасла са згнілага саўка і яго эстэтыкі, замежных запазычанняў і ўвабрала наш мясцовы каларыт і культуру.

Я разумею, што наўрад ці кагосьці можа зацікавіць такія месцы для асэнсавання і рэфлексіі. Бо як паказаў час, нашым даследнікам не цікавыя нават такія феномены менскага гарадскога жыцця як Кастрычніцкая і Зыбіцкая. Калі для нашых гарадскіх “інтэлектуалаў” становіцца адкрыццём змены на Кастрычніцкай (гісторыі пра шашлык і “Мордар” з 2019-2020), хаця яны там гадамі знаходзіліся, то што казаць пра больш нішавыя тэмы.

Што тычыцца злачнякоў, то былі рэдкія спробы іх апісаць і захаваць у часе.

Так у яшчэ старым, “дарэформенным” 34mag.net выйшлі два тэксты пра мінскія злачнякі — “злачнякі” і “новыя злачнякі”. Ужо цяпер яны захаваліся толькі ў вэбархіве і калі-небудзь знікнуць назаўжды.

Быў вялікі агляд злачнякоў на рэсурсе Generation.by “Па мясьцінах баявога Славы”.

Быў літаратурны зборнік-амаж "Рыбе" на Карла Маркса.

І даследаванне Алішэра Шарыпава і Алены Артамонавай “Скажы мне, дзе ты п'еш… Нататкі пра піцейныя ўстановы Мінска” ў зборніку “Беларускі фармат” за 2008 год.

А яшчэ былі смешныя хлопцы з “Днішча тур”.

падпісацца на наш Instagram

Адным з такіх праектаў стаў бар «Курылка». З’явіўся ён у верасні 2016 года. Тады пісалася, што яго менавіта Садавой яго адкрыў, аднак па факце ў бара было некалькі саўладальнікаў (што ня дзіўна).

Паводле рэестру юрыдычных асоб, у Аляксея была далёка не самая вялікая доля ў бары. Ды і ў верасні 2017 года Садавой пакідае склад саўладальнікаў бара, яго доля пераразмяркоўваецца паміж астатнімі. Праўда ў снежні 2018 ён вернецца ў бар, але ўжо толькі ў якасці кіраўніка.

Канешне, наогул гэта нармальная сітуацыя ў рэстаранным бізнесе — калі галоўная публічная фігура — не асноўны саўладальнік.

Найбольш буйны саўладальнік бара «Курылка» — Яўген Бейзак, якому з верасня 2015 па сёння належыць 40%. Хто ж гэта такі?

Юрыст

Яўген Бейзак – кіраўнік юрыдычнай кампаніі «Eviprime». На сваім сайце яны называюць сябе «міжнароднай групай». Хаця больш за ўсё яны працуюць у Беларусі.

Адным з асноўных кірункаў іх працы — гэта юрыдычнае суправаджэнне блізкіх да Лукашэнкі людзей і іх бізнесаў.

Адзін з такіх кліентаў – Сяргей Цяцерын. Менавіта юрыдычная кампанія Бейзака, напрыклад, складала для яго дамову пазыкі і дадатковае пагадненне паміж яго кампаніяй «БелГлобалСтарт» і цэнтрам эстэтычнай медыцыны «МедыкЭйдж», якім валодае асабісты ўрач Лукашэнкі Святлана Канашэнка.

Таксама яго юрыдычная кампанія складала статуты кампаній і дзелавую дакументацыю для Цяцерына.

Байкер

Бейзак — дырэктар беларускага аддзялення міжнароднай супольнасці ўладальнікаў матацыклаў Harley-Davidson – THE ONE CHAPTER BELARUS.

Гэты клуб шчыльна супрацоўнічае з Віктарам Лукашэнкам.

У Instagram клуба ёсць з ім фатаграфіі з сумесных паездак. Вось яны ў кастрычніку 2020 віншуюць «Алмаз» — спецыяльнае падраздзяленне МУС, якое актыўна ўдзельнічала ў падаўленні пратэстаў. Па адной з версій менавіта член гэтага падраздзялення забіў Тарайкоўскага.

Вось разам ездзяць з Віктарам Лукашэнкам на дабрачынныя акцыі. А тут ўдзельнічаюць у праўладных прабегах.

У верасні 2022 сябры клуба наведалі «Палац Незалежнасці», зрабілі сэлфі на фоне таго самага аўтамата, з якім Лукашэнка выбягаў з верталёта ў 2020 годзе.

Хто іншыя ўладальнікі

■ Вадзім Даніловіч

Быў саўладальнікам бара «Невыносная лёгкасць быцця» і шэрагу барбершопаў: нашумелага CUT насупраць будынку КДБ у Мінску, а таксама двух барбершопаў FIRM. Цяпер ён саўладальнік сеткі кафэ «Хінкальня».

■ Андрэй Гапановіч

Саўладальнік бара «Чарніла» на Інтэрнацыянальнай 25А, а таксама сеткі кафэ «Хінкальная» (уваходзіць у склад саўладальнікаў шэрагу кампаній). Да красавіка 2021 года быў саўладальнікам кавярні «Каўка» каля метро Акадэмія Навук у Мінску.

■ Антон Астроўскі

Саўладальнік IT-кампаній: BiXBiT – распрацоўка і рэалізацыя сістэм імерсійнага ахаладжэння для вылічальнага абсталявання; PYRAT – распрацоўка прыкладання Hypnopedia для ментальнага здароўя.

Дзякуй, што прачыталі. Калі вам спадабался — падзяліцеся з сябрамі. Буду вельмі ўдзячны.

Share

Першы тэкст - гэта пераклад асобных фрагментаў тэксту з The New Yorker - “What Cafés Did for Liberalism”. Гэта рэцэнзія на кнігу “A Rich Brew: How Cafés Created Modern Jewish Culture” — дзе распавядаецца пра культуру кафэ ў габрэяў, раскіданых па ўсяму свету. Аўтар расказвае пра0 важнасць кавярні для мадэрнісцкай гарадской габрэйскай культуры ў Львове, Варшаве, Парыжы, Берліне, Тэль-Авіве і Нью-Ёрке.

Чым спадабаўся мне гэты тэкст — па-першае тое, што ён цікава распавядае пра гэту кнігу, змешвае гісторыю габрэйства, іх раскіданасць па свету, сацыяльныя тэорыі Хабермаса і еўрапейскую культуру кафэ. І пасля яго я нават здабыў сабе асобнік (лічбавы) гэтай кнігі.

Па-другое гэта цікава і для беларусаў (не важна, знаходзяцца яны ў Беларусі, ці не). Бо кніга пра розныя тактыкі выжывання ў самых цяжкіх абставінах раскіданага па ўсяму свету народа.

Таму прапаную і вам азнаёміцца з тэкстам (цалка прачытаць на англійскам па ссылцы). А кнігу вы можаце знайсці ў інтэрнэце (ці

***

Калі сацыяльныя прасторы ствараліся па-за прамым кантролем дзяржавы (у тым ліку і камерцыйныя, якія працуюць на прыбытак), грамадзянская супольнасць магла пачаць нечаканым чынам квітнець. Гэта было бачна на прыкладзе распаўсюджвання кафэ па еўрапейскіх гарадах у XIX стагоддзі і далей.

Тэорыя, звязаная з выдатным нямецкім сацыёлагам і філосафам Юргенам Хабермасам, заключаецца ў тым, што кавярні і салоны XVII-XVIII стагоддзяў дапамаглі закласці аснову ліберальнага Асветніцтва — «кафеінавага» шляху з "кланавага" грамадства ў касмапалітычнае. Дэмакратыя стваралася не толькі на вуліцах, але і сярод талерачак.

***

Справа не ў тым, што гутаркі ў кафэ абавязкова былі інтэлектуальна прадуктыўнымі, а ў тым, што сама практыка вольнага абмену меркаваннямі — магчымасць мець зносіны на роўных з чалавекам, не прыналежным да твайго клана або клубу, — спараджала сацыяльныя звычкі самавыяўлення, якія спрыялі імкненню да самакіравання. Для габрэяў, з іх пастаяннай звычкай да самавыяўлення і далёкай марай аб самакіраванні, кафэ было асабліва прывабным месцам.

***

У Вене Café Griensteidl было магнітам для «незадаволеных і рацыянальных»: крэслы з гнутага дрэва, шмат святла для чытання і газет на палачках. Захаванае да нашых дзён кафэ «Central» па сваім інтэр'еры нагадвала мініятурны Сан-Марка. (Пісьменнік-мадэрніст часоў fin-de-siècle Петэр Альтэнберг пісаў свой адрас: «Вена, Першы раён, кафэ Central»). Аднак у перыяд свайго росквіту гэта было «месца палітыкі», перапоўненае рэвалюцыянерамі-эмігрантамі.

***

Для габрэяў інвестыцыі ў кафэ як сацыяльны інстытут былі асабліва інтэнсіўнымі ва ўсёй Еўропе на працягу XIX і пачатку XX стагоддзяў. Вялікія кафэ былі «трэцімі прасторамі», не цалкам грамадскімі і не цалкам прыватнымі. Яны былі зонамі ўцёкаў, дзе людзі часта не ведалі ні вашага імя, ні з якога штэтла вы родам.

***

Патрыятычна настроены польскі пісьменнік мог сустрэцца ў варшаўскай кавярні з іншымі польскімі патрыётамі, пачытаць газеты, скласці планы, падзяліцца вершамі ці проста вырашыць бегчы ў Парыж.

Габрэйскі пісьменнік у той жа кавярні павінен быў спачатку вырашыць, якім палякам яму быць і якім габрэем заставацца. Гэта ўплывала не толькі на тое, як ён быў апрануты і з кім сядзеў, але і на тое, на якой мове ён пісаў – на ідышы ці на польскай – і пра што ён пісаў, седзячы ў кафэ.

***

Размовы і спрэчкі, якія вяліся ў кавярні, закраналі ўсе мажлівыя тэмы пад габрэйскім сонцам, ды і пад паганскім таксама. Эміграцыя, сіянізм, асіміляцыя, уцёкі ў Амерыку, імкненне застацца дома. Кафэ – гэта «месца сустрэчы аднадумцаў», – пісаў адзін журналіст у першыя гады станаўлення берлінскай кафэ-культуры.

«Бізнесмен, які жадае абмеркаваць з кім-небудзь свае справы і стан сваіх акцый; журналіст, якому неабходна пачуць апошнія навіны і даведацца пра падзеі дня з газеты; чалавек з дастаткам, які нічога не робіць, але хоча здавацца кімсьці; афіцэры, студэнты, словам, усе, хто хоць неяк цікавіцца грамадскім жыццём».

***

У Нью-Ёрку, па меры распаўсюджвання культуры кафэ, мадэль «цэнтральнага кафэ», дзе збіраюцца ўсе жадаючыя, часта саступала месца раённым кафэ, якія належаць да той ці іншай супольнасці, як правіла, левай палітычнай. Эма Голдман, літоўская габрэйка, адчула сябе ў Нью-Ёрку як дома, прыйшоўшы ў кафэ ў Ніжнім Іст-Сайдзе, якое было добра вядома як анархісцкі прытон. Плавільны кацёл Нью-Ёрку, як ні дзіўна, спарадзіў самыя розныя тыглі.

***

Кава сам па сабе з'яўляецца свайго роду цуда-наркотыкам – стымулятарам, які палягчае выкананне задач, звязаных з увагай. Форма і сэнс кавярні, безумоўна, шмат у чым звязаныя са сувяззю паміж кавай і сацыяльнай стымуляцыяй. Сапраўды, адна з гістарычных функцый кавы заключалася ў тым, каб не быць алкаголем. Еўрапейскія культуры, якія заўсёды пілі піва замест небяспечнай вады, былі вызваленыя ад здранцвення са зʼяўленнем напояў з кафеінам. Кавярні былі пляцоўкамі для трэніроўкі ўважлівасці. Яны рабілі горад пільным.

***

Як жа быць з хабермасаўскім бачаннем кафэ як арэны грамадзянскай супольнасці і грамадзянскай супольнасці як асновы асвечанага грамадства? Безумоўна, кафэ можа стаць асновай эмансіпіраванага жыцця. Але ў даследаванні выяўляецца парадокс: як бы старанна ні былі сфармуляваны яго прынцыпы, якімі б высокімі ні былі яго столі, грамадзянская супольнасць не можа абараніць касмапалітычныя супольнасці ад нападу, калі яно адбываецца. Кафэ можа стаць падмуркам, але ніколі не зможа стаць крэпасцю.

***

Самыя немыя сцэны ў кнізе Пінскера – з Варшавы, дзе такія любімыя ўстановы гета, як Cafe Sztuka, працягвалі працаваць аж да канчатковага выгнання габрэяў у Трэблінку ў 1943 годзе.

Спевакі спявалі, танцоры танчылі, пры папушчальніцтве лёгка падкупленых немцаў, і хоць шматлікія асуджалі легкадумнасць (і няяўнае супрацоўніцтва з немцамі) гэтых апошніх кафэ, пісьменнік Мішэль Мазор справядліва адзначыў іх «бесперапыннае існаванне ў горадзе, які немцы разглядалі як могілкі – ці не было гэта, у пэўным сэнсе, пратэстам гета, яго пацвярджэннем права на жыццё?».

***

Пінскер заканчвае сваю кнігу меланхалічным апавяданнем пра шлюбную пару з Ніжняга Іст-Сайда Манхэтэна, якая каля дзесяці гадоў таму паспрабавала адкрыць класічную кавярню ў сярэднееўрапейскім стылі і пацярпела няўдачу. Арэндная плата была занадта высокая, кліентура занадта неспакойная. Тым не менш, у нашы дні вуліцы любога амерыканскага горада мільгаюць кавярнямі, якія прывабліваюць полчышчы заўсёднікаў з наўтбукамі, якія імкнуцца правесці ў іх як мага больш часу.

Стандартнае адрозненне нашай цывілізацыі пасля Starbucks ад зніклай цывілізацыі кафэ заключаецца ў тым, што калі ў класічных кафэ сэнс быў у зносінах з людзьмі, а сэнс працоўнага дня ў Starbucks ці ў яго канкурэнтах ніколі не заключаецца ў зносінах з людзьмі. Праводзячы дзень у Інтэрнеце, можна мець зносіны з сябрамі, прыхільнікамі і каханкамі, але яны існуюць у эфіры, а не ў кавярні. У сучаснай кавярні мы не дзелім прастору, а проста арандуем яе.

***

Аднак усе гэтыя адзінокія і адчужаныя габрэйскія пісьменнікі таксама былі недзе ў іншым месцы – закінутыя ў кнігах і газетах, якія і былі сапраўдным баўленнем часу ў кафэ. Важныя не словы чалавека, які сядзіць за суседнім столікам, а адчуванне блізкасці – пачуццё магчымасці вылучыць сваю ідэнтычнасць сярод іншых ідэнтычнасцяў, быць патэнцыйна прыватным у публічнай прасторы і выпадкова публічным, нават пагрузіўшыся ў прыватныя мары.

Гэтым тонкім звычкам суіснавання вучыць як адначасовае клацанне клавіятур у зашклёнай эспрэса-сеткі, так і штуршкі локцямі ў Варшаве пры гартаванні старонак «Literarishe Bleter». Маўклівая блізкасць сацыяльных тыпаў уяўляецца невысакародным і неадэкватным сацыяльным ідэалам. Але ён застаецца першым прынцыпам больш “пітных” формаў плюралізму.

***

Дзякуй што прачыталі, калі вам спадабалася — можаце расшарыць тэкст сябрам.

Share

Праект адкрыты і для іншых аўтараў. Калі вы хочаце прапанаваць нешта сваё — пішыце на пошту — cappuccinator@proton.me

Першы выпуск — пра ўладальнікаў фэнсі-фудкорта FABRIQ.

падпісацца на наш Instagram

Напэўна вы чулі пра самы дарагі (у плане стварэння) фэнсі-фудкорт Мінска — FABRIQ. Як вядома — ён частка холдынгу Golden Project пад кіраўніцтвам рэстаратараў Сяргея Пушнога і Ігара Садоўскага. На момант адкрыцця ў 2019 годзе ў праект FABRIQ было інвеставана каля мільёна долараў.

Сярод саўладальнікаў фэнсі-фудкорта называліся Сяргей Пушной і сям’я Садоўскіх. Аднак на момант адкрыцця моднай кропкі ў яе быў яшчэ адзін саўладальнік, якога не афішавалі і нідзе не ўзгадвалі.

Гэта таемны ўкраінец Уладзімір Кулакоў, якому на дадзены момант належыць 25% долі моднага фудкорта. Падчас працы над адным са сваіх расследаванняў пра сям’ю Аляксандра Лукашэнкі, я выпадкова дазнаўся хто ж гэта такі і як ён звязаны з гэтай сям’ёй.

Рэстаратарскі клан

Але спачатку крыху пра Садоўскіх. Я сачу за імі ўжо амаль тры гады. Садоўскія — сям'я, добра вядомая ў рэстаранным бізнесе Беларусі. Яе патрыярх Анатоль Садоўскі не толькі вядзе справы ў грамадскім харчаванні, але і шчыльна звязаны з лёгкай прамысловасцю і нерухомасцю.

Большая частка чальцоў сям’і Садоўскіх трымаецца ў цені. Адзіная публічная фігура — Наталля Садоўская, якая ў 2020 годзе змяніла Вадзіма Пракоп'ева на чале Асацыяцыі рэстаратараў Беларусі. Дарэчы ці чуць нешта пра дзейнасць гэтай асацыяцыі з тых часоў?

У тым жа 2020 годзе Наталля Садоўская паспела выйсці замуж за Анатоля Ярмоленку-малодшага (унука вядомага артыста, які напісаў неяк да выбараў песню з недвухсэнсоўнай назвай "Слухай бацьку") і пабываць на "таемнай" інаўгурацыі Аляксандра Лукашэнкі падчас пратэстаў у 2020 годзе.

Муж сястры жонцы сярэдняга сына

Дык хто такі Уладзімір Кулакоў? Тут усё проста — ён муж Таццяны Кулаковай — сястры Ганны Лукашэнкі — жонкі Дзмітрыя, сярэдняга сына Аляксандра Лукашэнкі. Сваяцкія сувязі ва ўвесь рост.

Кулакоў — дырэктар кампаніі “Клуб Тэніса”, якая суцэльна належыць “Прэзідэнцкаму спартыўнаму клубу”. Так, ўсё правільна, гэта той самы “прэзідэнцкі клуб”, якім з заснавання кіруе Дзмітрый Лукашэнка.

Таксама Уладзімір саўладальнік сеткі аўтамыек "БАМ". Адзін з яго кампаньёнаў сумнавядомы праўладны актывіст Мікалай Зарубіцкі. У тым жа 2020 годзе гэтая аўтамыйка адзначылася вось такой лістоўкай.

Зарубіцкі — старшыня так званых "Патрыётаў Беларусі". А Кулакоў там запісаны як “актывіст”.

Але гэта не ўсё. Мае калегі расследавальнікі знайшлі, што Кулакоў датычны да арганізацыі мерапрыемстваў для ўкраінскіх дзяцей, якіх прывезлі ў Беларусь праз Расію з акупаваных тэрыторый.

Уладзіміра можна пабачыць на фотках з Талаем, зробленых пасля канцэрта ў санаторыі «Зялёны бор», які арганізавалі для дзяцей з Горлаўкі. На фота ён трымае сцяг так званай “ДНР”.

А таксама на здымку з хакейнага матчу, на які вадзілі ўкраінскіх дзяцей. Пасля яго сваяк Дзмітрыя Лукашэнкі даў інтэрвʼю аднаму з праўладных медыяў, дзе яго назвалі прадпрымальнікам з Данецку.

Акрамя працы ў афіляваных з сям’ёй Лукашэнкі структурах, Кулакоў з жонкай суправаджаюць сям’ю Дзмітрыя Лукашэнкі падчас іх шматлікіх адпачынкаў.

Кулакоў з жонкай неаднаразова лёталі ў Турцыю, Грэцыю, Італію, Чарнагорыю, Славенію і ў Аб'яднаныя Арабскія эміраты на бізнес-джэтах з Дзмітрыем і Ганнай Лукашэнка.

Паляванне на Пушнога

Што тычыцца рэстаратара Сяргея Пушнога, то ён ніколі наўпрост не валодаў FABRIQ ці іншымі месцамі ў холдынгу Golden Project. Але ў медыя яго неаднаразова называлі саўладальнікам.

Як мне стала вядома з устаўных дакументаў — Сяргей Пушны з 2012 па 2022 год прадстаўляў у Беларусі латвійскую кампанію “Apart Invest”, якая і валодала доляй у фэнсі-фудкорце. Але у самой латвійскай кампаніі ён не валодае нават і часткай. Згодна з рэестрам юрыдычных асоб Латвіі — адзіны ўладальнік кампаніі —Kocjurbenko Anatolijs.

Акрамя FABRIQ кампанія “Apart Invest” валодала ў холдынгу Golden Project долямі яшчэ ў некалькіх месцах:

■ Пан-азіяцкіх рэстаранах “Gan Bei”

■ Golden Coffee ў “Грын Сіці” і на Кірава

Аднак ці валодае да гэтага часу латвійская кампанія гэтыя долямі — мне невядома..

Дзякуй, што прачыталі. Калі вам спадабался — падзяліцеся з сябрамі. Буду вельмі ўдзячны.

Share

Капучынатар — гэта нерэгулярны журналісцкі бюлетэнь, які будзе расказваць і дзяліцца з вамі цікавымі гісторыямі і тэкстамі пра Мінск і гарадскія медыі. Капучынатар не прэтэндуе на сур'ёзны статус СМІ, але мы хочам паспрабаваць крыху запоўніць лакуну гарадскога бытапісання.

Пакуль праектам займаецца толькі адзін чалавек — мяне клічуць Аляксей Карпека. Я журналіст з Беларусі. Апошнія паўтара года я працаваў у Беларускім расследвальніцкім цэнтры, а да гэтага шмат гадоў працаваў на Еўрарадыё.

Мне заўсёды быў цікавы горад і яго штодзённасць, нейкія спробы асэнсавання гарадскога жыцця і ўвогуле гарадскія медыя.

Праект будзе існаваць толькі ў выглядзе бюлетэня і Instagram.

Падпісацца на instagram

У капучынатары я планую публікаваць тэксты з так званым "расследавальніцкім элементам". Буду расказваць хто валодае рознымі кафэ і рэстаранамі ў Мінску. Іх сувязі, біяграфіі і іншае. Але тэматыка праекту не будзе абмяжоўвацца толькі гэтым.

Я хачу больш расказваць пра важнасць для грамадства такіх месцаў як кавярні і кафэ. Пра важнасць гарадскіх медыяў, якія імкнуцца дапамагчы людзям лепш разбірацца ў горадзе і сітуацыі ў ім, а не заганяюць іх у палон “унутранай эміграцыі”.

Праект адкрыты і для іншых аўтараў. Калі вы хочаце прапанаваць свае тэмы або тэксты для капучынатара — пішыце на пошту — cappuccinator@proton.me